13. yüzyıldan günümüze ulaşan tarihi yapı, yer altındaki su sisteminin yanı sıra dönemin sosyal ve günlük yaşamına ilişkin izleriyle de dikkat çekiyor.
Gaziantep’in tarihi dokusunun önemli parçalarından biri olan kasteller ve livaslar, kentin yer altındaki geçmişini gün yüzüne çıkarıyor. Yüzyıllar önce su ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturulan bu sistemler, günümüzde ise tarihi ve kültürel mirasın önemli unsurları arasında yer alıyor.
2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen kasteller, gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının ardından turizme kazandırıldı. Türk mimarisinde yalnızca Gaziantep’te görüldüğü belirtilen kasteller, kentin geçmişteki su kültürü ve yaşam biçimi hakkında önemli bilgiler sunuyor.
13. yüzyıldan
günümüze uzanıyor
1282 yılında inşa edildiği bilinen kasteller, Gaziantep’in tarihi su yapıları içerisinde önemli bir yere sahip. Bu yapılardan biri olan Pişirici Kasteli ve Mescidi de yüzyıllardır ayakta kalmayı başaran tarihi mekanlar arasında bulunuyor.
Kasteller yalnızca suyun toplandığı veya kullanıldığı yapılar olarak değil, aynı zamanda insanların günlük ihtiyaçlarını karşıladığı sosyal alanlar olarak da kullanılıyordu. Yapıların içerisinde tuvalet, yıkanma, abdest alma, dinlenme, çamaşır ve yün yıkama alanları bulunurken, bazı kastellerde ibadet bölümleri de yer alıyor.
Bu özellikleriyle kasteller, dönemin kent yaşamının sosyal ve kültürel yapısına ilişkin önemli izler taşıyor.
Yer altından
gelen su sistemi
Pişirici Kasteli ve Mescidi’nin dikkat çeken özelliklerinden biri de yer altındaki su sisteminin günümüzde de görülebilmesi.
Kastel Sorumlusu Nursena Gülsevgi, yapının Gaziantep’in Şahinbey ilçesinde bulunduğunu belirterek, Pişirici Kasteli’nin 13. yüzyıla dayanan ve günümüze ulaşan en eski yapılardan biri olduğunu ifade etti.
Gülsevgi, kastellerin geçmişte insanların ibadetlerinin yanı sıra kişisel bakımlarını gerçekleştirdikleri mekanlar olduğunu belirterek, yapının özellikle yaz aylarında serinliğiyle ziyaretçilerin ilgisini çektiğini söyledi.
Gülsevgi, “Buraya gelen sular yerin 7 metre derinliğinden geliyor. Eskiden livas adı verilen tünellerle merkeze doğru su taşınıyordu.” dedi.
Restorasyonla yeniden
turizme kazandırıldı
Pişirici Kasteli’nin geçmişte farklı dönemlerde restorasyonlardan geçirildiğini anlatan Gülsevgi, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2006 yılında kapsamlı bir restorasyon gerçekleştirildiğini belirtti.
Bu restorasyonun ardından yapının ibadete açık olmadığını ifade eden Gülsevgi, daha sonra Şahinbey Belediyesi tarafından 2016 yılında yeniden restorasyon çalışması yapıldığını ve mekanın ibadete uygun hale getirildiğini söyledi.
Gülsevgi, “İnsanlar artık burada namaz kılabiliyorlar.” ifadelerini kullandı.
Sıcak havada serinlik molası
Tarihi yapıyı ziyaret edenlerden Seyfi Genç ise Pişirici Kasteli’ni çocukluk yıllarından bu yana bildiğini belirterek, geçmişe kıyasla yapının daha düzenli ve güzel hale geldiğini ifade etti.
Genç, kastelin özellikle sıcak havalarda ziyaretçiler için doğal bir serinleme alanı oluşturduğuna dikkat çekerek, “Yukarısı çok sıcak. Güneş var şu anda. Ama burası 5-10 derece daha serin. Serinlik çok rahat bir şekilde hissedilebiliyor.” dedi.
Kastellerin, Gaziantep’in tarihi mahallelerindeki konakları gezenler için kısa bir serinlik molası verme imkanı sunduğunu belirten Genç, yapının mimari özelliklerinin de görülmeye değer olduğunu dile getirdi.
Genç, kastelin kemerleri, kavisleri ve bölmeleriyle dikkat çektiğini ifade ederek, tarihi yapının ziyaret edilmesi gereken mekanlar arasında bulunduğunu söyledi.
“Gelen her misafirimi
buraya getiriyorum”
Gaziantep’e gelen misafirlerine tarihi kastelleri tanıtmaya çalıştığını belirten Nur Yılmaz da yapılan restorasyon çalışmalarının tarihi dokunun korunması açısından önemli olduğunu söyledi.
Yılmaz, Gaziantep’e gelen bir misafirini Pişirici Kasteli’ne getirdiğini belirterek, “Bu çalışmaları çok beğendiğim için gelen her misafirimi buralara getiriyorum.” dedi.
Özellikle restorasyon çalışmalarının mahalle dokusuyla bütünleşerek gerçekleştirilmesini önemsediğini ifade eden Yılmaz, tarihi yapıların yeniden canlandırılması ve tanıtılmasına yönelik çalışmaların Gaziantep’in kültürel mirasının gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli olduğunu kaydetti.
Gaziantep’in yer
altındaki tarihi
Yüzyıllar önce kentin su ihtiyacının karşılanmasında önemli rol oynayan kasteller ve livaslar, bugün Gaziantep’in kültürel mirasının önemli parçaları arasında bulunuyor.
Yer altında oluşturulan su kanallarıyla bağlantılı olarak inşa edilen kasteller, dönemin mimari ve mühendislik anlayışının yanı sıra günlük yaşam kültürünü de yansıtıyor. Pişirici Kasteli ve Mescidi ise tarihi yapısı, su sistemi, ibadet alanı ve serin atmosferiyle hem Gazianteplilerin hem de kente gelen yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekmeye devam ediyor.
UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen kastellerin korunması ve turizme kazandırılmasıyla birlikte Gaziantep’in yer altındaki tarihi de ziyaretçilere daha yakından tanıtılıyor.
