Eğitimci Bilal Yağdıran, telefon bağımlılığı konusunda önemli açıklamalarda ve uyarılarda bulundu.
Zihinsel çaba gösterme alışkanlıklarını olumsuz etkileyebiliyor
Telefon bağımlılığını yalnızca öğrencinin ders çalışma zamanından çalan bir alışkanlık olarak değerlendirmenin büyük bir eksiklik olduğunu dile getiren Yağdıran, ‘’Telefon bağımlılığının en büyük tehlikesi, öğrencinin zamanını çalması değil; dikkatini yönetme ve zihinsel çaba gösterme alışkanlıklarını olumsuz etkileyebilmesidir’’ dedi.
Bulgular her çocukta kalıcı bir beyin değişikliği oluştuğu anlamına gelmez
İnsan beyni deneyimlerle şekillenen, değişebilen bir yapıya sahip olduğunu ve buna nöroplastisite denildiğini ifade eden Yağdıran, ‘’Özellikle çocukluk ve ergenlik dönemlerinde beynin dikkat, karar verme, dürtü kontrolü ve ödül değerlendirme sistemleri gelişmeye devam eder. Bilimsel araştırmalar, problemli akıllı telefon ve internet kullanımıyla beynin dikkat, bilişsel kontrol ve ödül sistemlerindeki yapısal ve işlevsel farklılıklar arasında ilişkiler bulunduğunu gösteriyor. Bu bulgular her çocukta kalıcı bir beyin değişikliği oluştuğu anlamına gelmez. Ancak gelişim dönemindeki çocukların dijital alışkanlıklarını ciddiye almamız gerektiğini açıkça ortaya koyuyor’’ şeklinde konuştu.
Öğrenci parmağını her kaydırdığında yeni bir içerikle karşılaşıyor
Sosyal medya platformlarının kısa videolar, beğeniler, bildirimler ve oyunlarla kullanıcıya sık sık yeni ve ilgi çekici uyaranlar sunduğunu söyleyen Yağdıran, ‘’Öğrenci parmağını her kaydırdığında yeni bir içerikle karşılaşıyor. Üstelik bunun için ciddi bir zihinsel çaba göstermesi gerekmiyor. Bu tür deneyimler beynin ödül sistemini harekete geçiriyor ve davranışın tekrar edilmesini teşvik edebiliyor. Zamanla öğrenci sürekli yeni uyaran arama ve kolay ödüle yönelme alışkanlığı geliştirebiliyor. Ben buna öğrencilerimizin anlayacağı şekilde “kolay dopamin tuzağı” diyorum. Burada bağımlılık yapan şey dopaminin kendisi değil, kişinin kontrol etmekte zorlandığı ve sürekli tekrarladığı davranış biçimidir’’ ifadelerini kullandı.
Kontrolsüz dijital kullanımına kayıtsız kalmamalıyız
Yağdıran, ‘’Örneğin 2024 yılında yayımlanan sistematik bir derlemede, internet ve akıllı telefon bağımlılığıyla ilişkili sorunların beynin yönetici işlevler ve ödül işleme süreçlerinde görev alan bölgelerindeki farklılıklarla bağlantılı olduğu bildiriliyor. 2025 yılında yayımlanan bir başka sistematik derleme de problemli akıllı telefon kullanımının ödül işleme, öz denetim ve dijital uyaranlara verilen tepkilerle ilişkisini ortaya koyuyor. Bu konuyla ilgili mevcut bulgular, çocukların kontrolsüz dijital kullanımına kayıtsız kalmamamız gerektiğini gösteriyor’’ değerlendirmesini yaptı.
Öğrencilerin sosyal medya ve oyun kullanımı ciddi biçimde sınırlandırılmalı
Velilere çağrıda bulunan Yağdıran, ‘’Çocuğunuzun telefonla geçirdiği zamanı yalnızca kaybedilmiş ders çalışma süresi olarak görmeyin. Onun dikkat, öz denetim ve öğrenme alışkanlıklarını da düşünün. Özellikle sınava hazırlanan öğrencilerin sosyal medya ve oyun kullanımını ciddi biçimde sınırlandırmalarını öneriyorum. Biz okulumuzda “Ekran Sıfır” yaklaşımını savunuyoruz. Bununla kastettiğimiz eğitim amaçlı teknolojiyi yasaklamak değil; öğrencilerin dikkatini sürekli bölen, zamanını tüketen ve kontrol etmekte zorlandığı ekran alışkanlıklarından uzaklaşmasıdır’’ açıklamasını yaptı.
Aileler ve öğrenciler dijital alışkanlıklarını yeniden değerlendirmeli
Yağdıran, ‘’Gerektiğinde akıllı telefon yerine tuşlu telefon kullanılmasını da öneriyoruz. Çünkü bizim hedefimiz yalnızca sınav kazanan öğrenciler yetiştirmek değil; dikkatini yönetebilen, sabırla düşünebilen ve zor problemler karşısında mücadele edebilen gençler yetiştirmektir. Bir öğrencinin akademik başarısı yalnızca sahip olduğu bilgiyle değil, o bilgiyi öğrenirken gösterebildiği dikkat ve zihinsel çabayla da ilişkilidir. Matematik, fizik, kimya ve biyoloji öğrenmek; düşünmeyi, sorgulamayı ve bazen uzun süre aynı problem üzerinde çalışmayı gerektirir. Sürekli kolay ve hızlı ödüllere yönelen bir öğrencinin bu sabrı geliştirmesi zorlaşabilir. Bu nedenle ailelerimizin ve öğrencilerimizin dijital alışkanlıklarını yeniden değerlendirmelerini istiyorum’’ çağrısında bulundu.
