İnsan nedir? Yalnızca biyolojik olarak yaşayan bir beden mi, yoksa yaşadığının farkına varan, kendisini ve içinde bulunduğu varoluşu tanıyan bir bilinç midir? Yaşamak ile hayat bulmak aynı şey midir?

Enfâl Suresi'nin 24. ayeti bu sorular üzerinde düşünmeye çağırır:

“Ey iman edenler! Size hayat verecek şeylere sizi çağırdığı zaman Allah'a ve Resulüne icabet edin. Bilin ki Allah kişi ile kalbi arasına girer. Ve siz O'nun huzurunda toplanacaksınız.”

Ayetin merkezindeki ifade, “Size hayat verecek şeylere çağırdığı zaman” sözüdür. Burada insan zaten biyolojik olarak yaşamaktadır. Öyleyse kendisine çağrıldığı hayat nedir?

Allah'ın çağrısı, insanı kendi varoluş gerçeğini tanımaya ve bu gerçeği yaşamaya davettir. Resul ise bu ilahi bildirimi insana ulaştıran, açıklayan ve yaşayan elçidir. Çağrı, insanın yalnızca duyması veya inanması için değil, duyduğuna karşılık vermesi, onu yaşamında gerçekleştirmesi içindir.

Peki bu hayat nasıl yaşanır?

Adalet, merhamet, sevgi, saygı, dayanışma ve paylaşım içinde... İnsan kendi varlığını tanıdıkça başkasının varlığını da tanır. Başkasının hakkını gözetir, acısını hisseder, sevincine ortak olur. Böylece bireysel varoluş toplumsal yaşamla bütünleşir. Adalet ve merhamet birer kavram olmaktan çıkar, davranışa dönüşür. Sevgi yalnızca hissedilen değil, yaşatılan bir değere dönüşür.

Burada ibadet kavramı üzerinde de düşünmek gerekir. İbadet, yalnızca belirli zamanlarda yerine getirilen dini uygulamalar mıdır, yoksa insanın inancını bütün yaşamına taşıması mıdır? Nafile ibadet, karşılık beklemeden, gönülden yapılan ilave bir eylemdir. İnsan bu eylemlerle iç dünyasında bir değişim yaşar. Duyduklarından, gördüklerinden ve yaşadıklarından etkilenir; bu etkilenme içinde bir harekete, yani infiale dönüşür. İçeride doğan bu hareketin dış dünyadaki karşılığı ise fail olmaktır: Eylemek, gerçekleştirmek, yaşamın içinde karşılık bulmak.

İnsan bir iyilik yaptığında karşılığını beklemiyorsa, yaptığı iyilik kendi varoluşunun doğal bir ifadesine dönüşür. Sevgi de böyledir. Karşılık beklemeden verir; verirken eksilmez. Çünkü sevginin karşılığı, sevginin kendisidir. Aşk ise bu yaşam biçiminin bütün varlığa yayılan ruhudur.

Ayetin devamındaki “Allah kişi ile kalbi arasına girer” ifadesi de insanın kendi iç dünyası üzerindeki mutlak hâkimiyetini sorgulatır. İnsan kalbinin, niyetinin ve yönelişinin mutlak sahibi değildir. Kendisine hayat veren kudreti kendisinden bağımsız düşünemez. Bu nedenle insanın kendisini tanıması, yalnızca kendi benliğini tanıması değil, varoluşla ilişkisini de kavramasıdır.

Enfâl Suresi'nin devamında emanet, sorumluluk, paylaşım, dayanışma, toplumsal birlik ve barış konularının ele alınması da bu çağrının bireysel sınırları aşarak ortak yaşama uzandığını gösterir. İnsan kendi gerçeğine ulaşırken toplumsal yaşamdan kopmaz; aksine kendi idrakini başkalarıyla kurduğu ilişkilerde gerçekleştirir.

Öyleyse Enfâl 24'teki hayat çağrısı, yalnızca yaşamak değil, yaşamı anlamlı kılmaktır. İnanmakla yetinmeyip inandığını eyleme dönüştürmek, bilmekle yetinmeyip bildiğini yaşamak, sevmekle yetinmeyip sevgiyi varlığın içinde gerçekleştirmektir.

Hayatın çağrısı budur: Kendini tanı, varoluşla bütünleş ve yaşamı sevgiyle gerçekleştir.