Emperyalizm artık her zaman ordularıyla gelmiyor. Toprakları işgal etmek, bayrak indirmek, ülke yönetimlerini doğrudan ele geçirmek zorunda değil. Bir ülkenin parasını, üretimini, kaynaklarını ve ekonomik kararlarını kontrol edebiliyorsa onu yönetmek için asker göndermesine gerek kalmıyor.

Modern emperyalizmin en güçlü araçlarından biri finansal sermayedir. Üretimden bağımsızlaşan sermaye, paradan para kazanmayı ekonomik faaliyetin merkezine yerleştirir. Ülkeler tüketimlerini borçla karşılar, borçlarını yeni borçlarla çevirir, kazandıklarının önemli bölümünü faiz olarak öder. Böylece üretmeyen sermaye, üreten toplumun emeğinden pay alır.

Bir ülke kendi ihtiyaçlarını üretemiyor, tasarruflarını yatırıma dönüştüremiyor, kaynaklarını koruyamıyor ve bütçesinin önemli bölümünü faiz ödemelerine ayırıyorsa ekonomik bağımsızlığını kaybediyor demektir.

Türkiye'nin 2025 yılı bütçesi bu bağımlılığın boyutunu gösteriyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre merkezi yönetim 2025 yılında 2 trilyon 54 milyar lira faiz ödemiştir. Milletin vergileriyle oluşan bütçenin bu büyüklükteki bölümünün faiz giderlerine ayrılması, üzerinde düşünülmesi gereken bir tablodur.

Peki, Türkiye bu noktaya nasıl geldi?

Cumhuriyet kurulduğunda Atatürk'ün önündeki mesele yalnızca işgalden kurtulmak değildi. Savaşlardan çıkmış, sermayesi yetersiz, sanayisi gelişmemiş, temel ihtiyaçlarında dışa bağımlı bir ülkenin ekonomik varlığını yeniden kurmak gerekiyordu. Atatürk, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanmadığı sürece kalıcı olamayacağını biliyordu.

İzmir İktisat Kongresi'nde ortaya konulan hedefler doğrultusunda yerli üretimin geliştirilmesi, sanayinin kurulması, tarımın güçlendirilmesi ve ülkenin kendi kaynaklarına dayanması amaçlandı. Devletin ve özel girişimin birlikte yer aldığı karma ekonomik model benimsendi. Bu modelin özünde yalnızca büyümek değil, başkasına muhtaç olmadan yaşayabilmek vardı.

Atatürk'ün ekonomik bağımsızlık anlayışı; alın terini, helal kazancı, israftan kaçınmayı, ölçülülüğü ve kul hakkını esas alan ahlaki değerlerle de örtüşüyordu.

Ancak dinin De emri olan bu ilkelerle ideologlar tarafından oluşturulan siyasi İslam anlayışı arasında derin bir çelişki vardır. Çünkü dinin hakikatini siyasi iktidarın aracı hâline getirmek, inancı sorgulamanın değil, itaat etmenin gerekçesine dönüştürür.

Bu anlayışın tarihsel köklerine de bakmak gerekir.

Hz. Muhammed'in vefatından sonra oluşan halifelik makamı, Muaviye döneminde önemli bir değişime uğradı. Muaviye'nin oğlu Yezid'i kendisinden sonra yönetimin başına geçmesi için veliaht tayin etmesiyle halifeliğin hanedan yönetimine dönüşmesinin önü açıldı. Böylece biatla şekillenen yönetim anlayışı, giderek babadan oğula geçen saltanata dönüştü

Sonraki yüzyıllarda hükümdarlığın dinî meşruiyetle güçlendirilmesi ve halife ya da padişahın Zıllullah, yani Allah'ın yeryüzündeki gölgesi olarak nitelendirilmesi bu dönüşümün önemli unsurlarından biri oldu. Böylece hükümdara itaat, siyasi bir tercih olmaktan çıkarılıp dinî bir yükümlülük gibi sunulabildi. Oysa Allah'a ait olan otoriteyi bir insanın şahsında toplamak, dini iktidarın emrine vermektir.

Kur'an'da biatın muhatabı açıktır. Fetih Suresi 10. ayette, “Sana biat edenler ancak Allah'a biat etmiş olurlar” buyrulur. Mümtehine Suresi 12. ayette ise biatın içeriği ahlaki yükümlülüklerle açıklanır. Hiçbir ayet bir siyasi lidere, partiye veya şeyhe kayıtsız şartsız teslimiyeti emretmez. Allah'a bağlılık ile bir insana kayıtsız şartsız itaat aynı şey değildir.

Atatürk'e kâfir diyen, Cumhuriyet'in kurucu düşüncesini din karşıtlığıyla özdeşleştiren söylemler de bu tarihsel ayrışmanın günümüzdeki yansımalarıdır. Dinin ahlakını savunmak başka, dini siyasi iktidarın meşruiyet aracı yapmak başkadır.

Türkiye'nin siyasi ve ekonomik yönelişi de zamanla değişti. 1950'de Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle önceki dönemin korumacı ve devletçi politikalarından uzaklaşıldı. İthalat, dış yardım ve krediler ekonomik büyümenin önemli unsurları hâline geldi. Menderes döneminin sonlarında yaşanan dış ödeme güçlükleri ve 1958 istikrar programı bu yönelişin sorunlarını ortaya koydu. Sonraki iktidarlarda farklı biçimlerde sürdürülen bu ekonomik tercih, AKP döneminde de dış finansmana ve borçlanmaya dayalı büyümeyle devam etti.

Özelleştirmeler, üretim yapısındaki değişim, dış borçlanma ve finansal bağımlılık ülkenin ekonomik bağımsızlığı bakımından sorgulanmalıdır. Kamu kaynaklarının kullanımı ve aktarılması konusundaki iddialar belgeleriyle araştırılarak hesabı verilmelidir. Çünkü devletin parası iktidarın değil, milletindir.

Bir toplumun başına gelenleri yalnızca dış güçlerle açıklamak yeterli değildir. Dışarıdaki emperyalist çıkarlar kadar içerideki siyasi tercihler, yönetim anlayışı ve toplumsal sessizlik de önemlidir. Üretimin yerine rantı, emeğin yerine çıkarı, sorgulamanın yerine biatı koyan anlayış, ülkeyi hem ekonomik hem de düşünsel bağımlılığa sürükler.

Herkes hak ettiğini yaşıyor, yaşayacaktır. Ancak zulmün sorumlusu mazlum değil; zulmü üreten, sürdüren ve ona ortak olan anlayıştır. Haksızlığa sessiz kalmak da toplumsal sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Emperyalizme karşı mücadele bugün yalnızca sınırları savunmak değildir. Ekonomik kaynaklara sahip çıkmak, üretmek, emeğin hakkını korumak, finansal bağımlılığı azaltmak ve ülkenin geleceği hakkında karar verme yetkisini millete bırakmaktır.

Dünyanın neresinde emperyalizme karşı bir bağımsızlık mücadelesi varsa orada Türk milletinin tarihsel mücadelesinin ve Atatürk'ün bağımsızlık düşüncesinin izlerini görürüz.

Atatürk'ün şu sözü, bu mücadelenin özünü anlatır:

“Herhalde dünyada bir hak vardır ve hak kuvvetin üstündedir.”

Kur'an-ı Kerim'de de aynı hakikat şöyle ifade edilir:

“De ki: Hak geldi, bâtıl yok oldu. Şüphesiz bâtıl yok olmaya mahkûmdur.” Hak burada yeni bir ölçü değil tahakkuk eden durumdur. Bu durum da kendi hakikatini doğuracaktır.