Bir sembolü anlamak, yalnızca nasıl çizildiğine bakmakla olmaz. Hangi eşikte, kimin karşısında ve hangi ihtiyaca cevap olarak belirdiğine bakmak gerekir. Türk kültüründe bozkurt tam da bu yüzden alışılmış hayvan sembolizminin dışında durur. O, kimi anlatıda dişil bir rehber, kimi yorumda yaşlı bir bilge olarak belirir. İlk bakışta uzak görünen bu iki yüz, aslında hayatın iki ayrı eşiğine işaret eder.
Dişil kurt imgesi, bireyin çocukluktan çıkışına eşlik eder. Türeyiş anlatılarında dişi kurt, soyun devamını ve hayatın yeniden kuruluşunu taşır; sembolik düzlemde ise genç kuşağın eşiğinde durur. İnsan biyolojik olarak büyümekle yetişkin olmaz. Yaşamı tanıması, kendi gücünü keşfetmesi, sorumluluk alması ve topluluk içinde yerini bulması gerekir. Dişil kurdun rehberliği bu geçişin ifadesidir. Burada kadın yalnızca doğuran ya da koruyan değildir; yeni bir hayatın kapısını açan, insanın kendi varlığına yönelmesine aracılık eden bir eşik bekçisidir.
Bozkurdun yaşlı kurt yorumu ise aksakallı pir figürüne bağlanır. Artık mesele tek bir insanın erginleşmesi değil, bir topluluğun geleceğini kurmasıdır. Yeni av alanlarının bulunması, yaşanabilecek yurdun seçilmesi, göç yolunun belirlenmesi ve yeni bir hayat düzeninin kurulması tecrübe ister. Aksakallı pir, bu tecrübenin ve toplumsal aklın temsilidir. Ergenekon anlatısında yol gösteren kurt, topluluğun yeniden dış dünyaya açılmasının önünü açar. Burada kurt, yalnızca bir yerden başka bir yere götürmez; topluluğun yaşamını sürdürebileceği yeni bir düzenin kurulmasına da öncülük eder.
Burada dilin kendisi de bir kapı aralıyor. Ergenekon adını “Ergene konmak” diye duymak filolojik bir kesinlik değil; ama kültürel bir okuma olarak verimli. Ergen, henüz yurdunu kuramamış yaşam enerjisidir. Ergenekon, o enerjinin sıkışıp kaldığı eşiktir. Ergene konmak ise o enerjiye yurt açmaktır. Bozkurt bu eşikte iki yüzüyle belirir: dişil rehber, gencin kendi gücüne ermesine; aksakallı pir, topluluğun yeniden yurt kurmasına eşlik eder. Bireyin ergenliği ile toplumun Ergenekon’u böylece aynı sembolde buluşur.
İki ayrı destan olan Ergenekon ve Türeyiş anlatıları tarihsel olarak aynı olayın parçaları değildir. Ancak sembolik düzlemde hayatın devamı, geçiş ve yol gösterme düşüncesinde buluşurlar. Burada asıl dikkat çeken şey, Türk kültüründe rehberliğin tek bir yaşa, cinsiyete veya toplumsal role bağlanmamış olmasıdır. Gençliğin bilgeliği ile yaşlılığın tecrübesi aynı kültürel hafızada yer bulur. Hayatın başlangıcında dişil rehberlik, topluluğun geleceğini kurarken yaşlı bilgenin tecrübesi devreye girer.
Türk Kurtuluş Savaşı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş serüveni ve bozkurt sembolü, bu düşüncenin günümüz yansımasıdır.
Kurtuluş Savaşı’nda Yüce Atatürk olarak yol gösteren bozkurt, onun açılımı olan Cumhuriyet ikliminde yetişen gençlerin omuzunda gelişerek dünyaya, evrensele doğru yol almaktadır. Kutlu olsun, kutlu daim olsun.