İnsan duygularının en güçlü ve en tartışmalı olanlarından biri tiksintidir. İlk bakışta yalnızca bir iğrenme, uzaklaşma tepkisi gibi görünse de tiksinti; biyolojik, psikolojik, toplumsal ve varoluşsal katmanları olan çok yönlü bir deneyim olarak değerlendirilmektedir.

Tiksinti, evrimsel olarak zehirli yiyeceklerden, mikroplardan ve bulaşıcı hastalıklardan uzak durmayı sağlayan bir savunma refleksi olarak geliştiği anlaşılmaktadır. Aynı durum karşısında farklı tepkilerde bulunulması bu duygunun etkisinden arınarak varoluştaki yerini anlayıp hayatımıza katma imkanı sağlayacağı düşünülmektedir.

Bedensel tepki olarak alışa gelinen yaşam koşulları içinde normal olmayan bir durumla karşılaşıldığında yüz buruşturma, mide bulantısı, geri çekilme gibi tepkiler verilir. Ama o ortam içinde büyüyüp yaşaya gelenlerde o durum normal sayılır.

Birey olarak dışarı gösterilen kimliklere bakıldığında her şey fevkalade. Ama onun her hangi bir menfaat ilişkisi veya bireysel kullanımında karşılaşılan manzara o kişinin gösterilen kimlikteki kişi olmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durum kişinin çok kimlikliğini ve çok yönlülüğünü gösterir? Burada ölçüt bireyin menfaatine olan olumlu veya olumsuz tepkisidir.

Kuran’da Musa ile Hızır’ın yoldaşlığının anlatıldığı hikayede Hızır’ın yaptığı eylemler ve buna karşı verilen tepki anlatılarak tiksinti duygusunun varoluşsal yönü olduğu anlatılır.

Musa’nın ilk tepkisi tiksinti, Hızır’ın eylemleri ve açıklamaları ise bu tiksintiyi bilgelik ve eyleme dönüştürme süreci olarak gösterir.

Bu bağlamda tiksinti, insanı daha derin bir anlayışa götüren çok yönlü bir duygusal araçtır.

Bu açıdan bakıldığında tiksinti yalnızca bedensel değil, aynı zamanda benlik sınırlarını ortadan kaldıran bir duygu olduğu gözükmektedir

Freud tiksintiyi, yasak ve bastırılmış arzuların sınırını belirleyen duygu olarak görür. Bu yönüyle tiksinti, “ben” ile “öteki” arasındaki çizgiyi çizen ruhsal bir mekanizmadır.

Burada tiksintinin ayırıcı değil birleştirici rolü olduğu ortaya çıkıyor.

Çürüme, kan, bedenin çözülüşü gibi görüntüler, insanın ölümlülüğünü hatırlatarak en derin tiksintiyi uyandırır. Bu bir yerde tiksintinin ölümsüzlüğün de anahtarı olduğunu gösterir.

Tiksintinin bireyi tehlikeden koruyup değerleri yüceltip yanlış olan değer yargısının ortadan kaldırılarak arınma ve temizlenme duygusu uyandıracağı gibi nefret, ayrımcılık, kendinden utanç gibi duyguların açığa çıkmasına neden olacağı bir duygu olduğu anlaşılmaktadır.

Tiksinti, sadece iğrenme değil; aynı zamanda hayatı, benliği ve toplumu koruyan sınır duygusudur. Doğru yerde işlev gördüğünde yaşamı yüceltir, yanlış yerde ise nefret ve ayrımcılığın kaynağına dönüşür. Bu nedenle tiksintiyi anlamak, insanın hem biyolojik varlığını hem de ruhsal ve toplumsal bütünlüğünü anlamak demektir.

İnsan kendinde olanı daha yüce olan bir değere inanıp ona yöneldiğinde elindekini bırakır. Aksi taktirde o tiksinti de verse ona sahip çıkarak varoluşunu korur.